“Ik wil gewoon even rustig zitten” – persuasieve technologie en de vrijheid om zelf te kiezen

Technologie gaat ons steeds meer vertellen hoe we ons moeten gedragen. En dat zou wel eens heel irritant kunnen zijn, denkt universitair docent Andreas Spahn.

Een van de rituelen van getrouwde stellen die elkaar al heel lang kennen, is de vaak volkomen geritualiseerde wijze waarop ze elkaar advies geven over elkaars gedrag en de precies zo geritualiseerde manier om dit advies te negeren. In augustus vorig jaar overleed de grote Duitse komediant Loriot. In zijn sketches gaat het vaak over zulke intieme relaties binnen een gezin. Een van zijn meesterlijke sketches is een gesprek van een oud echtpaar, waarbij de vrouw aan de man allerlei nuttige dingen blijft voorstellen die hij kan doen, terwijl hij gewoon rustig in zijn stoel wil zitten. Natuurlijk, een wandeling is gezond, en ja, een boek lezen kan verrijkend zijn, natuurlijk heeft ze gelijk; maar hij wil gewoon rustig in zijn stoel zitten, en raakt steeds geïrriteerder omdat zijn vrouw hem aldoor zegt wat hij moet doen. Bekijk het filmpje

Zou het heel futuristisch zijn om te veronderstellen dat we deze strijd in de toekomst niet alleen maar met onze dierbaren zullen voeren, maar ook met de technologie? Is het denkbaar dat technologie in de toekomst net als onze partner, schoonmoeder, ouders en vrienden zal proberen ons gedrag te sturen?

Persuasieve technologie
We hebben nu al te maken met het feit dat technologie ons in ons steeds vaker vertelt hoe we ons moeten gedragen.  De auto laat je met  knipperende waarschuwingslichtjes en irritante piepjes weten dat de veiligheidsriem niet vast zit, het navigatiesysteem begint te piepen als je te hard rijdt, de computer bedenkt op de meest ongelegen momenten dat de beveiligingssoftware moet worden bijgewerkt (bijvoorbeeld tijdens een belangrijke presentatie) en slimme elektriciteitsmeters proberen je ertoe aan te zetten energie te besparen door de verwarming lager te zetten. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van wat ‘persuasieve technologie’ (PT) wordt genoemd. PT is erop gericht om de houding, het gedrag of de opvattingen van de gebruiker te veranderen. Dit gebeurt door middel van feedback op wat de gebruiker doet (of niet doet) en door hem ‘advies’ te geven over het gewenste gedragspatroon.

Gedrag sturen
Volgens  het libertair paternalisme (Thaler/Sunstein) kun je mensen betere keuzes laten maken door hun omgeving (van supermarkten tot technologische artifacts) zodanig te veranderen dat bepaald gedrag wordt gestimuleerd. Je kunt iemand echter eigenlijk pas echt goed adviseren wat hij moet doen, als je hem goed kent. Dat is waarom partners die al heel lang samen zijn, vaak zo overtuigend zijn: zij kennen de ander van haver tot gort. Hoe meer je over iemand weet, des te beter je zijn gedrag kunt sturen. “Toegesneden op de persoon”, daar draait het allemaal om bij persuasieve technologie: Amazon weet waar je in geïnteresseerd bent, reclame op je browser is gebaseerd op je voorkeuren. Binnenkort is het dankzij PT wellicht ook mogelijk om te weten wat voor soort gebruiker je bent: welke strategieën werken om je over te halen? Werkt het bij jou goed als er een ‘autoriteit’ in het spel is (“Kijk, je favoriete voetballer heeft deze smartphone, is dat ook niet wat voor jou?”). Of ben je juist gevoelig voor peer-pressure (“Al je facebook-vrienden hebben dit al, waarom jij nog niet?”). Deze informatie over welke strategieën het beste werken om iemand over te halen, kunnen in principe samen met andere informatie worden opgeslagen en gedeeld in een persuasief profiel, zodat de technologie iemands gedrag zo goed mogelijk kan beïnvloeden. Maar het kan ook heel irritant zijn als je helemaal niet overgehaald wilt worden.

Irritant
Het is de vraag in hoeverre je – om economische, ethische of andere redenen – wilt dat technologie je levensstijl stuurt. De meeste mensen vinden het geen probleem als goede vrienden die hen goed kennen hen er zo nu en dan van proberen te overtuigen wat ze wel of niet zouden moeten doen. Waarschijnlijk vindt ook bijna niemand het een probleem als PT af en toe een duwtje in de goede richting geeft om gedrag te veranderen, bijvoorbeeld als er een gemeenschappelijk doel in het spel is en PT helpt om bij de les te blijven. Als je bijvoorbeeld toch al energie wilt besparen en PT je er gewoon even aan herinnert dat je graag duurzaam wilt zijn en tips geeft hoe dat kan. Dit kan juist erg behulpzaam zijn. Maar als PT gericht probeert gedrag te veranderen en je probeert over te halen tot dingen die je eigenlijk helemaal niet wilt (zoals meestal bij reclame), kan dit net zo irritant zijn als een partner die je ertoe aan wil zetten om eens wat te gaan doen, terwijl je gewoon rustig in je stoel wilt zitten. En het is precies die soort PT waar ik beducht voor ben.

Andreas Spahn (1974) is universitair docent filosofie en ethiek aan de Technische Universiteit Eindhoven. In zijn onderzoek houdt hij zich onder andere bezig met de ethiek van technologie, zoals persuasieve technologieën.

“I just want to sit here.” -  Persuasive Technology and the freedom to choose for yourself

One of the rituals of married couples that know each other for ages is the often highly ritualized scheme of giving advice on each others behavior and the just as highly ritualized ways of ignoring these advises. Last august, the German grand master of comedy, Loriot, has died. In his sketches he often investigates those close, intimate relations between persons within a family. One of his master-pieces is a debate between an old couple, in which the wife keeps on suggesting to her husbands lots of useful things to do, while he just wants to sit in his chair. Yes, going for walk might be good for health, and yes, of course, reading a book might be a worthwhile thing to do; she is right about all this; but he insists on just sitting there doing nothing, except getting more and more annoyed with his wife telling him what to do (http://www.youtube.com/watch?v=ejW56aK3JaI).

Is it too futuristic a worry, that in the future we will not only fight these battles with our loved-ones, but also with our technologies? Will technologies in the years to come join the club of partners, mothers-in-laws, parents and friends that try to steer our behavior?

Already now we are confronted more and more with technologies in our daily life that try to tell us how we should behave. Our cars annoy us with blinking lights and acoustic signals, when we do not put our safety belts on; our navigation systems complain, when we drive too fast; our computers warn us to regularly update our security software in the most unfitting moments (like during an important presentation); smart meters try to motivate us to use less energy in our households. These are just a few examples of what has been called ‘persuasive technologies’ (PT). PT are intentionally designed to change the user’s attitude, behavior or beliefs, often by giving the user feedback of his actions (or omissions) and by trying to ‘suggest’ to him a desired pattern of behavior.

According to the idea of Libertarian-Paternalism (Thaler/Sunstein), there lies a great chance to improve the decision that we make, by designing our surroundings (from supermarkets to technological artifacts) in a way, that they trigger certain types of behavior. But the most effective way to suggest some-one what to do is to know him very well – that is why long term partners are good persuaders, as they come to know the other very well. There more I know about you, the better I can steer your behavior. ‘Tailoring’ is the magic word and becomes a powerful tool in persuasive technologies: Amazon knows what you might like to buy, advertisements in your browser are built on your preferences. Soon they might also know which type of user you are: which strategies of persuasion will work on you? Is it good to allure you with an argument from authority (“Hey, your favorite soccer-player has this smart phone, why don’t you buy it?”). Or will group-pressure work better on you (“All you facebook friends bought this, so what’s wrong with you?”) This information about which persuasion strategies work best on you, can in principle be stored and shared with others in a persuasion profile so technology can be most effective in trying to influence your behaviour. But it can also be very annoying if you do not want to be persuaded in the first place.

The questions that arises is how much do we want to allow our technologies to steer our life-style for economic, for ethical or for other reasons. We think it is fine that close friends who know much about us try to convince us about what we should or should not do from time to time. We might also argue, that PT can really help us with little nudges, to change our behavior, if we share the goal in question and choose them freely to help us overcoming weakness of the will. If, e.g. we already have the attitude of energy saving, a PT that gives us feedback in fact only reminds us that we wanted to be sustainable and gives us hints of what to do. This type of persuasion is probably very helpful. PT, however, that targets our attitudes and wants to persuade us of things we did not want in the first place (like in most cases of advertisement) might, however, be as annoying as a partner that want us to do something specific, while we just like to sit there and enjoy doing nothing. It is the latter type of PT, that I am worried about.

Andreas Spahn (1974) is assistant professor of philosophy and ethics at Eindhoven University of Technology. His research fields include metha-ethical questions about grounding value-judgments and ethics of technology, including environmental ethics and ethics of persuasive technologies.